Springorum families in Dortmund en omgeving (1600

Dortmund and the Springorums in the 17th Century

Deze pagina schetst de ontwikkeling van de familie Springorum vanaf het begin van de zeventiende eeuw, toen de naam zich definitief vestigde in Dortmund en de omliggende Ruhrstreek. Vanaf deze periode maken bewaard gebleven parochie- en gerechtelijke archieven het mogelijk om de familie met zekerheid te volgen over opvolgende generaties.

Herdeck map c. 1800 — Grafsteen van Johann Bernhard Springorum II (1726–1790) en Anna Eva Catharina Gertrud Steinhaus (1739–1772), bewaard gebleven en nog steeds bevestigd aan de buitenmuur van de Evangelische St.-Mariakerk (Stiftskirche St. Marien) in Herdecke.

In Bochum duikt de naam Springorum eerder wel op, maar steeds losse flarden, zonder echte samenhang. Met Reinhard Springorum begint voor het eerst een doorlopende familielijn die we ook echt goed kunnen volgen in de bronnen. In dit hoofdstuk kijk ik hoe die lijn zich ontwikkelt binnen de bredere regio, waar ook andere, verwante takken actief waren. De onderlinge verbanden zijn hier een stuk duidelijker en met meer zekerheid vast te stellen dan in de periode daarvoor.

Korte historische schets: Dortmund 1600–1750

Aan het begin van de zeventiende eeuw was Dortmund een vrije rijksstad: politiek zelfstandig, maar economisch al over haar hoogtepunt heen. Als oude Hanzestad had ze rond 1600 veel van haar internationale handel verloren. Toch bleef de stad bestuurlijk en kerkelijk goed georganiseerd. En juist dankzij die administratie — stadsbestuur, rechtbanken, en nu ook kerkregisters — zijn er voldoende bronnen bewaard gebleven om families als de Springorums in deze periode goed te kunnen volgen.

Oorlog en ontbering

De Dertigjarige Oorlog (1618–1648) drukte zwaar op Dortmund. De stad werd niet volledig verwoest, maar kreeg wel te maken met bezetting, soldaten die werden ingekwartierd, hoge belastingen, hongersnood en ziekte. Het aantal inwoners nam sterk af en de economie kwam bijna tot stilstand. Toch bleef het stadsbestuur draaien en gingen ook de kerken door met hun administratie. Juist daardoor zijn er documenten bewaard gebleven die laten zien dat de familie Springorum in deze moeilijke jaren aanwezig bleef en haar lijn kon voortzetten.

Stabiliteit en overgang

Vanaf het einde van de zeventiende eeuw begon Dortmund langzaam te herstellen. Het ging niet van de ene op de andere dag, maar stap voor stap kwam er weer meer stabiliteit. Het stadsbestuur kreeg meer vaste vorm, kerkregisters werden zorgvuldiger bijgehouden en ook juridische stukken werden beter vastgelegd. Dankzij die bronnen kunnen we de generaties van de familie Springorum goed volgen — van Reinhard tot aan Barend en Willem Springorum. Met hen bereikt de Dortmundse periode haar afronding en begint tegelijk het volgende hoofdstuk van de familiegeschiedenis, buiten Westfalen.

Expanding from Dortmund: A Consolidated Pedigree

Generation 0

Met de komst van Reinhard Springorum in het begin van de zeventiende eeuw wordt het beeld een stuk duidelijker. Vanaf dat moment is de familielijn doorlopend, veel beter gedocumenteerd en zonder grote hiaten te volgen.

Reinhard (Reinhard) Springorum (1593 – 1666)

Reinhard Springorum, geboren in Dortmund in 1593, vormt het vroegst met zekerheid gedocumenteerde beginpunt van mijn Springorum-lijn. In meerdere kerkelijke bronnen wordt hij aangeduid als Stallmeister en hij verschijnt herhaaldelijk in doop- en begraafinschrijvingen die verband houden met zijn gezin, waarmee hij stevig verankerd is in de kerkelijke archieven van het begin van de zeventiende eeuw.

Hoewel andere personen met de naam Springorum in zestiende-eeuwse bronnen en lokale genealogieën worden genoemd, kan geen van hen met zekerheid aan Reinhard worden gekoppeld vanwege het ontbreken van verifieerbaar doopbewijs. Daarmee markeert hij zowel het punt waarop eerdere sporen vervagen als het fundament waarop de gedocumenteerde familiegeschiedenis betrouwbaar begint.

Generation 1

Dominee Johannes Springorum vestigde zich in Kirchende. Van daaruit trokken veel van zijn kinderen later verder naar omliggende plaatsen. De meeste — zo niet alle — Springorums die ik in latere generaties ben tegengekomen, zijn terug te voeren op één van zijn kinderen.

Johannes Springorum (1625 – 1694)

Johannes Springorum, born on 15 July 1625 as the son of Reinhard Springorum, Stallmeister, and Catharina Vasolt, pursued a clerical career within the Lutheran church of Westphalia. After early work as a scribe and schoolmaster, he was ordained in 1658 and eventually appointed pastor of the Dorfkirche in Kirchende, where he served from 1663 until his death in 1694. His long tenure, documented in church records and regional archival sources, places him firmly within the ecclesiastical and administrative networks of the region. Through his marriage to Clara Reinermann and their numerous children—several of whom continued clerical or notable local roles—Johannes Springorum represents a key generational link between the early Dortmund Springorums and later branches of the family.

Generation 2

De grootste uitdaging was het leggen van de verbinding tussen Johann Heinrich en Reinhard. De DNA-match liet zien dat zo’n verband er móét zijn. Een bestaande stamboom wees Johann Heinrich al aan als zoon van dominee Johannes, maar het was het onderzoek van dr. Höfke dat uiteindelijk het overtuigende schriftelijke bewijs leverde.

Johann Heinrich Springorum (c. 1665 – ?)

Johann Heinrich Springorum, born around 1665 as the son of the Kirchende pastor Johannes Springorum, is only sparsely documented in surviving sources and is known to have lived in Henrichenburg in the Vest Recklinghausen. He was married twice—first to Sibylla Vasolt and, after her death in 1704, to Helena Herdinck—and fathered children in both marriages.

A single baptismal record from St. Lambertus Church in Henrichenburg, in which Johann Heinrich and his wife appear as grandparents and godparents, provides the only firm evidence linking him to his son Johann Joseph and to later generations, including the Amsterdam branch of the family. This isolated yet decisive record makes Johann Heinrich a crucial connecting figure between the Reinhard Springorum lineage and its later descendants.

Generation 3

Over Johann Joseph is maar weinig bekend.

Johannes Josephus (Joseph) Springorum (1711 – 1795)

Joseph Springorum (1711–1795) worked as sexton and sacristan of the church of St. Lambertus in Henrichenburg, a position that made him responsible for the daily running of the church and its services. His work required care, reliability, and the trust of both the priest and the local community, but it was carried out in a time of frequent wars and economic hardship, when life was often insecure and parish offices offered stability rather than prosperity. Compared with the wealth and influence of earlier Springorum generations, his circumstances were more modest, yet his long service shows how the family remained rooted in local society through practical responsibility and continuity rather than status or riches.

Generation 4

De doopinschrijving van Barend Springorum laat weinig ruimte voor twijfel. Johann Heinrich en Helena Herdinck worden daarin genoemd als de grootouders van Barend en zijn broer Willem. Beiden vertrokken op jonge leeftijd naar Amsterdam — en met die stap ontstond een nieuwe tak van de familie, in een nieuwe wereld: Amsterdam.

Josephus Bernhardus Hendricus (Barend) Springorum (1742 – 1787)

Barend Springorum was een in Duitsland geboren zeeman die op jonge leeftijd Henrichenburg verliet en zich in Amsterdam vestigde, waar hij een bestaan opbouwde dat werd gevormd door migratie en maritieme dienst. In 1764 trad hij in dienst bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie, vermoedelijk als bemanningslid van De Nijenburg na de muiterij aan boord, en later diende hij in de Oost.

In het begin van de jaren 1780 wendde hij zich tot de kaapvaart en trad hij op als kaapbaas van het schip De Spion tijdens de Vierde Engelse Oorlog. Zijn privéleven werd gekenmerkt door herhaald verlies: zijn kinderen overleden jong of verdwijnen uit de bronnen. Zwaar ziek stelde Barend in december 1786 samen met zijn vrouw Willemina een gezamenlijk testament op; kort daarna, in januari 1787, overleed hij.

Joan Wilhelm (Willem) Springorum (1744 – ?)

Joan Wilhelm (Willem) Springorum (1744 – ?) followed his brother Barend from Henrichenburg to Amsterdam, where he appears to have worked in the grocery trade and built a life within the city’s urban community. He and his wife had eight children, three of whom died at a very young age, while the youngest reached the age of twenty-three. Most of the surviving children gradually disappear from the records with one clear exception: Gerrit, who continued the Springorum line in Amsterdam. In contrast to his brother’s maritime career, Willem’s story reflects a more settled but fragmentary presence in eighteenth-century Amsterdam, where the family name endured through a single surviving branch.

Van regionale continuïteit naar stedelijke vestiging

Halverwege de achttiende eeuw bereikt deze goed gedocumenteerde Westfaalse familielijn een keerpunt. Leden van de familie Springorum verlaten het Ruhrgebied en vestigen zich blijvend in Amsterdam, waar een nieuwe tak van de familie ontstaat.

Next: Springorum Families in Amsterdam (1750–1950)